Trong quá trình làm âm nhạc, đặc biệt là thu giọng hát, nhiều người thường nghĩ rằng nếu thu chưa tốt thì sau này có thể dùng plugin để sửa lại. Có thể EQ, compressor, de-esser, reverb, delay, autotune hoặc nhiều công cụ khác để làm cho vocal đẹp hơn.
Điều đó đúng một phần, nhưng không phải là tất cả.
Với tôi, một bản vocal hay luôn bắt đầu từ bản thu sạch.
Bản thu là nền móng của vocal
Khi vocal đã được thu sạch, rõ và có cảm xúc, quá trình chỉnh sửa sau đó sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Ta không cần phải “cứu” bản thu, mà chỉ cần làm cho nó đẹp hơn, nổi bật hơn và hòa vào bản nhạc tự nhiên hơn.
Ngược lại, nếu bản thu ban đầu có quá nhiều lỗi, ví dụ như bị clip, bị méo tiếng, tiếng phòng nhiều, tiếng ồn lớn, khoảng cách micro không ổn định hoặc người hát thiếu kiểm soát âm lượng, thì dù có dùng plugin tốt đến đâu cũng rất khó làm cho vocal thật sự tự nhiên.
Một bản thu yếu có thể chỉnh cho nghe được.
Nhưng một bản thu sạch mới có thể chỉnh cho hay.
Plugin không thay thế được nguồn âm tốt
Plugin là công cụ rất hữu ích. Tôi cũng sử dụng plugin trong quá trình xử lý vocal, mixing và mastering. Nhưng plugin không nên được xem là phép màu có thể sửa mọi thứ.
EQ có thể làm vocal sáng hơn, nhưng không thể biến một bản thu đục và xa thành một giọng hát gần, rõ và có hồn nếu nguồn thu ban đầu quá kém.
Compressor có thể kiểm soát độ động, nhưng không thể sửa hoàn toàn một vocal lúc quá nhỏ, lúc quá lớn, lúc bị vỡ tiếng.
Reverb có thể tạo không gian, nhưng nếu bản thu đã có quá nhiều tiếng phòng xấu, thêm reverb chỉ làm vocal rối và xa hơn.
Vì vậy, trước khi nghĩ đến việc chỉnh vocal thật nhiều, điều quan trọng hơn là phải thu vocal tốt nhất có thể ngay từ đầu.
Những yếu tố tạo nên một bản vocal sạch
Một bản vocal sạch không nhất thiết phải được thu trong phòng thu đắt tiền. Ngay cả khi thu tại nhà, ta vẫn có thể cải thiện chất lượng rất nhiều nếu chú ý vài điều cơ bản.
Trước hết là khoảng cách micro. Không nên đứng quá xa khiến giọng bị mỏng và nhiều tiếng phòng. Cũng không nên đứng quá gần làm tiếng bị ù, bị nổ hơi hoặc quá nặng dải trầm.
Tiếp theo là mức âm lượng đầu vào. Vocal không nên thu quá lớn đến mức gần 0 dB hoặc bị đỏ meter. Nên để còn khoảng trống an toàn, thường giữ peak khoảng -12 dB đến -6 dB là dễ xử lý hơn.
Một điều nữa là không gian thu. Tắt bớt quạt, điều hòa, tiếng ồn xung quanh. Nếu phòng vang quá, có thể dùng rèm, chăn, quần áo, kệ sách hoặc vật liệu mềm để giảm bớt phản xạ âm.
Và quan trọng nhất là cảm xúc của người hát. Một vocal sạch không chỉ là sạch về kỹ thuật, mà còn phải giữ được sự tự nhiên, hơi thở và cảm xúc thật.
Chỉnh ít hơn nhưng hiệu quả hơn
Khi bản thu đã tốt, quá trình chỉnh vocal thường đơn giản hơn.
Có khi chỉ cần một chút EQ để làm rõ giọng.
Một chút compressor để vocal ổn định hơn.
Một chút de-esser để giảm âm “s” nếu cần.
Một chút reverb hoặc delay để tạo không gian.
Không cần phải chất quá nhiều plugin lên vocal nếu bản thu đã có nền tốt.
Với tôi, xử lý vocal hay không phải là dùng thật nhiều hiệu ứng. Xử lý vocal hay là biết giữ lại những gì đẹp nhất của giọng hát, đồng thời loại bỏ những gì làm người nghe mất tập trung.
Đừng để kỹ thuật làm mất cảm xúc
Vocal là phần rất nhạy cảm trong một bài hát. Người nghe thường kết nối với giọng hát trước tiên. Nếu xử lý quá mạnh, quá sạch, quá bóng, quá hoàn hảo, đôi khi vocal lại mất đi sự gần gũi và cảm xúc thật.
Một hơi thở nhẹ, một chút rung trong giọng, một câu hát chưa hoàn hảo tuyệt đối nhưng có cảm xúc, nhiều khi lại là điều làm bài hát chạm đến người nghe.
Vì vậy, tôi luôn nghĩ rằng kỹ thuật âm thanh nên phục vụ cảm xúc, chứ không nên làm mất cảm xúc.
Kết luận
Nếu phải chọn giữa một bản vocal thu sạch và một bản vocal thu kém nhưng chỉnh rất nhiều, tôi luôn chọn bản thu sạch.
Bởi vì bản thu là nền móng.
Nền móng tốt thì bản mix mới có cơ hội đẹp.
Vocal sạch thì việc chỉnh sửa mới nhẹ nhàng.
Và khi kỹ thuật không phải “cứu lỗi” quá nhiều, cảm xúc của giọng hát sẽ có cơ hội được giữ lại trọn vẹn hơn.
Thu vocal sạch không phải là điều quá xa vời. Nó bắt đầu từ những việc rất nhỏ: chọn vị trí thu tốt hơn, giữ khoảng cách micro ổn định, kiểm soát âm lượng đầu vào, giảm tiếng ồn và hát bằng cảm xúc thật.
Một bản vocal tốt không bắt đầu từ plugin.
Nó bắt đầu từ khoảnh khắc ta bấm nút thu.
AnhDung Studio
Kỹ thuật âm thanh – âm nhạc ký ức – cảm xúc thật.