Không phải ai vào rạp cũng nghe giống nhau
Khi đi xem phim ở rạp Kino, nhiều người thường chú ý đến màn hình, hình ảnh, độ sắc nét, màu sắc, ghế ngồi hoặc khoảng cách nhìn. Nhưng có một điều rất quan trọng mà ít người để ý: vị trí ngồi ảnh hưởng rất nhiều đến cảm nhận âm thanh.
Trước khi đọc tiếp, hãy bật âm thanh và xem đoạn ngắn này.
Đây là cách tôi muốn người xem cảm nhận “điểm ngọt” của âm thanh vòm bằng cả mắt và tai.
Cùng một bộ phim.
Cùng một hệ thống âm thanh.
Cùng một phòng chiếu.
Nhưng nếu ngồi quá sát màn hình, quá sát tường sau, hoặc lệch hẳn sang một bên, trải nghiệm âm thanh có thể khác đi rất nhiều.
Với những bộ phim được làm tốt về âm thanh, đặc biệt là những phim có hệ thống âm thanh vòm 3D lấy cảm hứng từ Dolby Atmos, âm thanh không chỉ phát ra từ phía trước màn hình. Nó có thể đến từ hai bên, phía sau, phía trên đầu và di chuyển quanh người nghe.
Đó là lý do trong rạp chiếu phim luôn tồn tại một vùng nghe lý tưởng — có thể gọi là điểm ngọt của âm thanh vòm.
Dolby Atmos và cảm giác âm thanh 3D
Trước đây, khi nói đến âm thanh rạp chiếu phim, chúng ta thường nghĩ đến các hệ thống như stereo, 5.1 hoặc 7.1. Trong các hệ thống này, âm thanh được phân bổ theo từng kênh: loa trái, loa phải, loa trung tâm, loa surround, loa subwoofer…
Những hệ thống đó đã tạo ra cảm giác rất tốt về chiều rộng và chiều sâu. Nhưng với âm thanh vòm 3D hiện đại, đặc biệt là Dolby Atmos, khái niệm không gian âm thanh được mở rộng hơn.
Âm thanh không chỉ nằm ở mặt phẳng ngang nữa. Nó có thêm chiều cao.
Một tiếng mưa có thể rơi từ phía trên.
Một chiếc máy bay có thể bay qua đầu.
Một tiếng thì thầm có thể xuất hiện phía sau lưng.
Một tiếng động rất nhỏ có thể đi từ góc trái màn hình, vòng qua khán giả rồi biến mất ở phía sau.
Điều này làm cho âm thanh không còn chỉ là phần phụ của hình ảnh. Âm thanh trở thành một phần của không gian kể chuyện.
Người xem không chỉ nghe bộ phim.
Người xem được đặt vào bên trong thế giới của bộ phim.
“Điểm ngọt” của âm thanh là gì?
Trong âm thanh, người ta thường dùng khái niệm sweet spot — tạm gọi là điểm ngọt.
Đó là vị trí mà người nghe nhận được sự cân bằng tốt nhất giữa các nguồn âm thanh.
Trong phòng thu, sweet spot thường là vị trí ngồi của kỹ sư âm thanh, nơi hai loa monitor trái và phải tạo thành một tam giác cân với tai người nghe.
Trong rạp chiếu phim, khái niệm này rộng hơn. Vì rạp có nhiều loa hơn: loa trước màn hình, loa surround hai bên, loa phía sau, loa subwoofer và có thể có cả loa trên trần.
Điểm ngọt trong rạp không có nghĩa là chỉ một chiếc ghế duy nhất nghe hay. Nhưng có một vùng ngồi thường cho trải nghiệm cân bằng và tự nhiên hơn.
Vị trí đó thường nằm ở:
Chính giữa rạp
và khoảng
2/3 chiều sâu rạp tính từ màn hình về phía sau.
Nói đơn giản hơn: khi vào rạp, mình không nên chọn quá gần màn hình, cũng không nên ngồi sát hàng cuối. Hãy chọn khu vực hơi lùi về phía sau trung tâm rạp, nhưng vẫn nằm gần trục giữa màn hình.
Đó là nơi âm thanh từ phía trước, hai bên, phía sau và phía trên có cơ hội cân bằng với nhau tốt hơn.
Vì sao không nên ngồi quá sát màn hình?
Khi ngồi quá sát màn hình, âm thanh phía trước thường chiếm ưu thế quá mạnh.
Lời thoại, nhạc nền và hiệu ứng từ màn hình có thể trở nên quá gần, trong khi cảm giác surround phía sau và hai bên chưa kịp mở ra đầy đủ. Người xem có thể cảm thấy hình ảnh rất lớn, nhưng không gian âm thanh chưa cân bằng.
Ở vị trí quá gần, tai người nghe dễ bị kéo về phía màn hình. Âm thanh vòm mất đi một phần chiều sâu.
Điều này giống như đứng quá gần một bức tranh lớn. Ta thấy rõ chi tiết, nhưng khó cảm nhận tổng thể.
Vì sao không nên ngồi sát tường sau?
Nhiều người thích hàng ghế cuối vì cảm giác riêng tư và nhìn bao quát. Nhưng về âm thanh, hàng ghế quá sát tường sau không phải lúc nào cũng lý tưởng.
Tường sau có thể tạo ra phản xạ âm thanh. Một số dải tần, đặc biệt là bass và low-mid, có thể bị dồn lại hoặc dội trở lại. Điều này làm cảm giác âm thanh không còn tự nhiên như vị trí trung tâm.
Ngoài ra, nếu ngồi quá sát loa surround phía sau, người nghe có thể cảm thấy một số hiệu ứng bị nổi quá rõ hoặc lệch vị trí. Thay vì cảm giác âm thanh bao quanh, ta lại nghe như có một loa nào đó đang phát quá gần mình.
Âm thanh vòm hay nhất không phải là khi ta nghe rõ từng chiếc loa.
Âm thanh vòm hay nhất là khi ta quên mất loa đang ở đâu.
Vì sao không nên ngồi lệch quá nhiều sang một bên?
Nếu ngồi quá lệch trái hoặc quá lệch phải, cân bằng âm thanh sẽ bị thay đổi.
Loa bên gần mình sẽ nghe rõ hơn. Loa bên đối diện sẽ xa hơn. Âm hình trung tâm có thể không còn nằm đúng giữa màn hình. Một số hiệu ứng chuyển động trong phim cũng không còn chính xác như người thiết kế âm thanh mong muốn.
Với âm nhạc trong phim, sự mất cân bằng này có thể làm cảm xúc bị lệch nhẹ. Với hiệu ứng hành động, nó có thể làm ta cảm thấy âm thanh đến từ một phía nhiều hơn là bao quanh toàn bộ không gian.
Vì vậy, khi có thể chọn ghế, hãy ưu tiên khu vực gần trục giữa của rạp.
Vị trí lý tưởng khi đi xem Kino
Kinh nghiệm đơn giản khi chọn ghế:
1. Chọn ghế gần chính giữa hàng.
Đừng lệch quá sát trái hoặc phải.
2. Chọn hàng ghế nằm khoảng 2/3 chiều sâu rạp.
Tức là không quá gần màn hình, cũng không sát hàng cuối.
3. Tránh ngồi ngay sát tường sau.
Vì âm thanh có thể bị phản xạ và bass dễ bị dày hoặc ù hơn.
4. Tránh ngồi quá sát màn hình.
Vì âm thanh phía trước có thể lấn át cảm giác surround.
5. Nếu xem phim có âm thanh vòm 3D, càng nên ưu tiên vị trí trung tâm.
Vì đây là nơi dễ cảm nhận nhất sự cân bằng giữa phía trước, phía sau, hai bên và phía trên.
Đây không phải là một quy tắc cứng cho mọi rạp, vì mỗi rạp có kích thước, hệ thống loa và cách căn chỉnh khác nhau. Nhưng nó là một kinh nghiệm rất đáng thử.
Chỉ cần một lần ngồi đúng vị trí, bạn có thể cảm nhận bộ phim theo một cách khác.
Âm thanh vòm không chỉ là kỹ thuật
Điều thú vị nhất của âm thanh vòm không nằm ở số lượng loa.
Không phải cứ nhiều loa là hay.
Không phải cứ bass mạnh là điện ảnh.
Không phải cứ âm thanh lớn là ấn tượng.
Điều làm âm thanh vòm trở nên đặc biệt là khả năng tạo ra không gian cảm xúc.
Một tiếng gió rất nhỏ phía sau có thể làm ta thấy lạnh.
Một khoảng lặng trước cảnh cao trào có thể làm tim chậm lại.
Một tiếng bước chân từ xa tiến lại gần có thể tạo căng thẳng.
Một tiếng mưa từ trên cao rơi xuống có thể làm ký ức trong ta thức dậy.
Khi âm thanh được đặt đúng vị trí, nó không còn chỉ là âm thanh.
Nó trở thành cảm giác.
Đó là nghệ thuật của người làm âm thanh điện ảnh.
Đi xem phim cũng là chiêm nghiệm âm thanh
Với tôi, đi xem Kino không chỉ là đi xem phim.
Đó còn là một lần lắng nghe cách âm thanh được sắp đặt trong không gian.
Lắng nghe cách lời thoại nằm ở trung tâm.
Lắng nghe cách âm nhạc mở rộng ra hai bên.
Lắng nghe cách hiệu ứng bay qua đầu.
Lắng nghe cả những khoảng lặng mà nhiều người có thể bỏ qua.
Có những bộ phim, hình ảnh kể một câu chuyện.
Nhưng âm thanh kể một câu chuyện khác — sâu hơn, tinh tế hơn, đôi khi chạm vào cảm xúc nhiều hơn.
Khi ngồi đúng vị trí, ta không chỉ xem cảnh phim.
Ta bước vào không gian của cảnh phim.
Đó là lúc kỹ thuật âm thanh, thiết kế rạp và cảm xúc người nghe gặp nhau.
Video trải nghiệm: nghe bằng tai, cảm bằng mắt
Trong video ngắn này, tôi chọn cách không dùng lời đọc.
Chỉ có hình ảnh, chuyển động chữ và âm thanh.
Chữ di chuyển theo nhiều hướng như cách âm thanh vòm di chuyển trong rạp: trước, sau, hai bên, từ trên xuống và mở rộng quanh người nghe.
Mục đích không phải để giải thích quá nhiều, mà để người xem cảm nhận bằng cả mắt và tai.
Gợi ý khi xem: hãy bật âm thanh vừa đủ, nhìn vào vị trí được đánh dấu trong rạp và cảm nhận cách không gian âm thanh mở ra quanh mình.
Kết luận
Âm thanh vòm không chỉ là công nghệ.
Nó là cách âm thanh được đặt vào không gian.
Là cách người xem được đưa vào bên trong bộ phim.
Là cách một tiếng động nhỏ cũng có thể tạo cảm xúc lớn.
Lần sau khi đi xem Kino, hãy thử chọn ghế ở chính giữa và khoảng 2/3 chiều sâu rạp.
Có thể bạn sẽ nhận ra rằng:
cùng một bộ phim, nhưng khi ngồi đúng chỗ, âm thanh sẽ kể một câu chuyện khác.
Âm thanh không chỉ để nghe.
Âm thanh còn mở ra một không gian.
AnhDung Studio
Kỹ Thuật Âm Thanh – Cảm xúc – Không gian – Trải nghiệm