Khi xử lý vocal, có một lỗi rất thường gặp làm người nghe cảm thấy khó chịu: âm “s”, “sh”, “ch” hoặc những âm gió trong giọng hát bị quá sắc, quá chói.
Những âm này nếu xuất hiện quá mạnh sẽ làm vocal nghe gắt, mệt tai và thiếu tự nhiên, đặc biệt khi nghe bằng tai nghe hoặc loa nhỏ.
Để xử lý vấn đề này, ta thường dùng một công cụ gọi là de-esser.
🎧 Xem nhanh video ngắn dưới đây để nắm ý chính của bài viết:
De-esser không phải để xóa hết âm “s”, mà để làm vocal mềm hơn, dễ nghe hơn, bớt gắt hơn nhưng vẫn giữ được độ sáng tự nhiên.
De-esser là gì?
De-esser là công cụ giúp giảm bớt những âm chói trong vocal, đặc biệt là các âm “s”, “sh”, “x”, “ch” hoặc những âm có nhiều năng lượng ở vùng cao.
Nói đơn giản, de-esser giống như một bộ kiểm soát riêng cho những âm gió quá mạnh trong giọng hát.
Thay vì giảm toàn bộ độ sáng của vocal bằng EQ, de-esser chỉ can thiệp khi những âm chói xuất hiện quá rõ.
Điều này giúp vocal vẫn giữ được độ sáng, nhưng không bị gắt.
Vì sao không nên để âm “s” quá mạnh?
Trong một bài hát, giọng hát cần rõ lời và có độ sáng nhất định. Nhưng nếu âm “s” quá sắc, người nghe sẽ dễ bị khó chịu.
Đặc biệt khi vocal được nén bằng compressor, những âm “s” có thể nổi lên mạnh hơn. Sau khi thêm EQ làm sáng vocal, vùng này cũng có thể trở nên gắt hơn.
Kết quả là giọng hát tuy rõ hơn, nhưng lại mệt tai hơn.
Một vocal hay không chỉ cần rõ. Nó còn phải dễ nghe và giữ được sự tự nhiên.
De-esser nên dùng nhẹ
Một lỗi rất dễ gặp là dùng de-esser quá mạnh.
Khi giảm âm “s” quá nhiều, vocal có thể bị mất độ rõ, nghe như bị cụt chữ, bị lisp hoặc thiếu không khí. Lúc đó giọng hát không còn tự nhiên nữa.
Vì vậy, với de-esser, tôi thường thích cách xử lý nhẹ nhàng.
Không cần làm âm “s” biến mất.
Chỉ cần làm nó bớt nhọn, bớt chói và dễ nghe hơn.
Vùng tần số thường gặp
Âm “s” trong vocal thường nằm ở vùng cao, khoảng từ 5 kHz đến 8 kHz, đôi khi có thể cao hơn hoặc thấp hơn tùy giọng hát, micro và cách thu.
Không có một con số cố định cho mọi vocal.
Cách tốt nhất vẫn là nghe kỹ:
- Âm “s” có bị chói không?
- Khi nghe bằng tai nghe có bị khó chịu không?
- Khi vocal vào bản mix, âm “s” có nhô ra quá nhiều không?
- De-esser có làm giọng mất tự nhiên không?
Hãy nghe bằng tai trước, rồi mới nhìn thông số.
Dùng de-esser trong ngữ cảnh bản mix
Giống như EQ và reverb, de-esser cũng nên được kiểm tra trong toàn bộ bản phối, không chỉ nghe vocal solo.
Khi nghe solo, ta có thể thấy âm “s” hơi mạnh. Nhưng trong bản mix, nó có thể vừa đủ để vocal rõ lời. Nếu giảm quá nhiều khi solo, đến lúc nghe chung với nhạc, vocal lại bị tối và thiếu sức sống.
Vì vậy, hãy nghe cả hai cách:
- Nghe vocal solo để phát hiện vùng khó chịu
- Nghe trong bản mix để kiểm tra cảm giác thật
Một cách làm đơn giản
Khi xử lý vocal, tôi thường làm theo cách rất cơ bản:
Trước hết, nghe đoạn nào có nhiều âm “s” hoặc âm gió nhất. Sau đó bật de-esser và chỉnh cho nó chỉ giảm khi các âm đó xuất hiện.
Nếu thấy de-esser hoạt động liên tục trên toàn bộ vocal, có thể mình đang chỉnh quá mạnh hoặc chọn vùng chưa đúng.
Mục tiêu là de-esser chỉ can thiệp khi cần thiết, chứ không bóp toàn bộ giọng hát.
Đừng làm vocal mất độ sáng
Có những giọng hát cần giữ độ sáng để nổi bật trong bản phối. Nếu giảm âm cao quá nhiều, vocal sẽ bị tối, thiếu không khí và mất cảm giác mở.
Vì vậy, de-esser cần được dùng như một công cụ tinh chỉnh, không phải như một cách làm vocal tối đi.
Một vocal tốt vẫn cần rõ, sáng và có không gian.
De-esser chỉ giúp vocal bớt sắc và dễ nghe hơn.
Kỹ thuật để giữ sự tự nhiên
Mục tiêu cuối cùng của de-esser không phải là làm vocal “sạch máy móc”. Mục tiêu là giữ cho người nghe tập trung vào cảm xúc của giọng hát, thay vì bị phân tâm bởi những âm chói.
Nếu xử lý đúng, người nghe có thể không nhận ra ta đã dùng de-esser. Họ chỉ cảm thấy vocal dễ nghe hơn, mềm hơn và tự nhiên hơn.
Đó là cách xử lý tốt.
Kết luận
De-esser là một công cụ nhỏ nhưng rất hữu ích trong xử lý vocal.
Nó giúp giảm những âm “s”, “sh”, “ch” quá chói, làm vocal dễ nghe hơn và bớt mệt tai hơn.
Nhưng cũng như mọi công cụ khác, de-esser nên được dùng vừa đủ. Nếu dùng quá mạnh, giọng hát sẽ mất tự nhiên. Nếu dùng đúng, vocal vẫn giữ được độ sáng, độ rõ và cảm xúc thật.
Khi xử lý vocal, hãy nhớ:
Không cần xóa hết âm “s”.
Chỉ cần làm nó dễ nghe hơn.
Không cần làm giọng quá sạch.
Chỉ cần giữ cho cảm xúc được truyền đến người nghe một cách tự nhiên hơn.
AnhDung Studio
Kỹ thuật âm thanh – âm nhạc ký ức – cảm xúc thật.